Boekreview: Juf Naomi klapt uit de school: een (h)eerlijk onderwijsboek

Eens in de zoveel tijd komt er een boek langs waar je naar uitkijkt. Een boek waar je een vroege aankondiging van langs ziet komen, waarna je snel doorleest om te kijken of er al een datum van uitgave bekend is. Voor mij was dat het boek van Naomi Smits: ‘Juf Naomi klapt uit de school’. Ik ken haar columns die ze schreef voor Trouw, waarin zij een liefdevolle maar kritische blik op het onderwijs wierp. Ik hoopte dat ze dit zou voortzetten in haar boek. En deze week was het dan eindelijk zo ver! Het inmiddels bekende bruine pakketje van Uitgeverij Pica is altijd leuk thuiskomen, maar nu zeker. Ik zette een flinke pot thee en settelde mij, gewapend met een notitieblokje, op de bank. In een aantal uur was het boek uit. Als een Netflix-serie waarbij je na iedere aflevering denkt: ‘Nog eentje dan’.

Niet evidence-based

Ik lees graag vakliteratuur waar de theorie, het liefst onderbouwd met resultaten van wetenschappelijk onderzoek, gekoppeld wordt aan de praktijk. Ik moet dan ook toegeven dat ik een beetje schrok toen ik in het voorwoord las dat het boek, in Smits’ woorden; ‘niet evidence-based was maar experience-based‘. Een onderwijsboek zonder enige wetenschappelijke onderbouwing? Maar ik hóú van de onderbouwing, van de ‘waarom’ achter het ‘hoe’. Help, was dit boek wel iets voor mij? Ik besloot het boek niet al na het voorwoord op te geven, gelukkig niet. Want een experience-based boek blijkt mij evengoed aan het denken te kunnen zetten als mijn geliefde evidence-based vakliteratuur.

Geen typisch onderwijsboek

Smits’ boek voelt als een gesprek aan de keukentafel. Alsof je een fijne onderwijscollega na lange weer terugziet, en zij haar verhaal van de afgelopen jaren uit de doeken doet. Ondertussen praten jullie bij over alle actuele onderwerpen die spelen in en rondom het onderwijs. Want dat zijn er nogal een paar. Smits gebruikt haar professionele en persoonlijke verhaal als kapstok om onderwijskundige thema’s als de werkdruk, het lerarentekort of het niveau op de PABO aan op te hangen. Ervaringen worden gedeeld, tips worden uitgewisseld. Af en toe staat er een voetnoot onderaan de pagina, met een verwijzing naar een blog van een collega en zijn of haar ervaringen. En nee, er komen geen wetenschappelijke bronnen aan te pas. Maar dat stoort niet, want Smits is als leerkracht aan het woord. Er spreekt geen onderzoeker of onderwijswetenschapper, maar een leraar met liefde voor het vak. Want dat is het: een vak. En een vak kan je leren, met vallen en opstaan. Dit proces beschrijft Smits met een altijd nuchtere blik en vlotte schrijfstijl die ervoor zorgt dat het boek leest als een trein.

Mini cursus ‘mindset voor de leerkracht’

Wat is een gezonde professionele attitude voor de leerkracht? Hoe houd je je staande als startende leerkracht? Hoe gaan we om met ouders die steeds mondiger lijken te worden? Smits zet in haar boek de antwoorden op een aantal vragen kort uiteen. Ze deelt de tips die haar hebben geholpen in de meer dan tien jaar die zij inmiddels voor de klas staat. Ben je het dan altijd met haar eens? Misschien niet. Sterker nog: ik heb af en toe met opgetrokken wenkbrauwen en een geamuseerd lachje gelezen hoe de Brabantse tekstschrijver (want dat is ze ook) haar mening over bepaalde onderwerpen niet onder stoelen of banken steekt. En juist dat zet je aan het denken.

Smits drukt op een aantal gevoelige punten, zoals de werkdruk bij leerkrachten en de rol die wij hier zelf in spelen. Ze pleit voor meesters in het onderwijs – als ze maar goed zijn – en maakt vervolgens het bruggetje naar de verbeterpunten voor de PABO. Ondertussen is in het gehele boek een minicursus ‘Mindset voor leerkrachten’ verweven. Want hoe mooi ons vak ook is: je bent niet alleen maar leerkracht. Het is goed om stil te staan bij keuzes die wij als leerkrachten maken en de gevolgen van deze keuzes op onze (mentale) gezondheid en werkplezier. Wat heeft prioriteit en wat is bijzaak? Wat is belangrijk en wat is alleen voor de ‘leuk’? Smits zet de huidige tijdsgeest van het onderwijs vlijmscherp uiteen, met een humoristische ondertoon. Deze kritische kijk op diverse onderwijskundige onderwerpen maakt dat het boek een aanrader is voor veel (bijna) leerkrachten. Misschien leidt het wel tot een kritisch en open gesprek in de teamkamer. Ik geef mijn boek volgende week in ieder geval door aan een collega. Sharing is caring.

‘Juf Naomi klapt uit de school: een (h)eerlijk onderwijsboek’ van Naomi Smits is voor €16,95 verkrijgbaar via o.a. Uitgeverij Pica of de plaatselijke boekhandel (support your locals!)


Online tool: Padlet. Hoe zet je het in?

Het is een schatkist en een doolhof: het internet. Een snoepwinkel die veel te groot is met honderden soorten snoep. Hoe kom je er ooit achter welk snoep het lekkerst is zonder misselijk te worden of het overzicht te verliezen? Het internet biedt ons honderden websites vol mooie beloftes en fantastische ideeën. Online tijdschriften, encyclopedieën, blogs en tools; de één nog mooier en innovatiever dan de ander. Zelf maak ik in de bovenbouw graag gebruik van online tools. Als introductie, verwerking of evaluatie kunnen ze een les echt verrijken en maken ze het onderwijs meer interactief. Tenminste, als je ze goed inzet! Op mijn blog wil ik mijn favoriete tools en nieuwe online ontdekkingen met je delen. Sharing is caring! Vandaag beginnen we met de tool die momenteel met stip op nummer 1 van mijn lijstje staat: Padlet.

Wat is Padlet?

Padlet is eigenlijk een digitaal prikbord dat verschillende vormen aan kan nemen. Zo kan het een tijdlijn zijn, of een wereldkaart maar ook een ‘echt’ prikbord waar berichtjes en/of foto’s op geplaatst worden. Nadat je een account hebt aangemaakt kan je verschillende borden maken, inrichten naar jouw eigen wensen en vervolgens delen (of niet!) Je kan ervoor kiezen om een betaald lidmaatschap te nemen, hiermee kan je een onbeperkt aantal borden aanmaken en tegelijk beheren. Met een gratis account kan dit met drie borden tegelijk.

Verschillende soorten borden

Er zijn dus verschillende stijlen voor je bord op Padlet, acht om precies te zijn. Tijdens het aanmaken van een bord kan je een preview bekijken van de stijl die je kiest. Super handig als je net met Padlet begint en nog een beetje aan het rondneuzen bent.

De acht stijlen op Padlet

Veel keuze dus, elke stijl heeft zijn eigen voordelen en kan ingezet worden met een bepaald doel. Ik zet mijn drie favoriete stijlen even voor je op een rijtje.

Overzicht – prikbord stijl

Deze stijl hebben wij de afgelopen tijd op onze school veel ingezet. Tijdens de periode van thuisonderwijs heeft groep 1 t/m 6 gebruik gemaakt van een digitaal prikbord op Padlet om als klas contact met elkaar te houden. Hier konden leerlingen (lees: ouders van leerlingen) berichten op plaatsen en hielden we elkaar op de hoogte. Sommige leraren kozen er zelfs voor om huiswerkopdrachten te koppelen aan Padlet. Er kwamen bijvoorbeeld opdrachten als: ‘Zoek zoveel mogelijk dingen in huis die beginnen met een P en maak een foto voor op Padlet!’. Hoewel de ouders de foto’s en berichtjes plaatsten, werden de leerlingen ook steeds fanatieker in het bijhouden van hun digitale prikbord. De betrokkenheid was heel hoog.

De opmaak van een bord kan je zelf veranderen, bijvoorbeeld in deze prikbord-stijl!

Pre-Corona zette ik deze stijl ook vaak in in mijn lessen in de bovenbouw, bijvoorbeeld als verwerking. Voorbeeldje: tijdens een geschiedenisles hadden we het over de vervolging van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik vond het belangrijk dat de leerlingen verder keken dan ‘bekende’ namen uit WOII, zoals Anne Frank. Ze kregen de opdracht om op www.joodsmonument.nl een persoon uit te kiezen en hier een berichtje over te plaatsen op het bord. Naast een stukje tekst kunnen leerlingen ook een titel en een foto of video toevoegen. Genoeg ruimte voor creativiteit en digitale vaardigheden dus.

Kaart – zet pins op de wereldkaart

Op Instagram deelde ik een starter die ik vaak inzet in groep 8: een Padlet vullen met het nieuws van de dag. Voor deze werkvorm gebruik ik de stijl ‘Kaart’. De leerlingen gebruiken een laptop of tablet en gaan naar de Padlet die de leerkracht met ze deelt (hierover later meer).

De opdracht is simpel: ga op betrouwbare (!) nieuwssites op zoek naar het nieuws van de dag. Wat gebeurt er momenteel in de wereld? Als je een interessant nieuwsitem hebt gevonden ga je naar de kaart en zet je een pin op de plek waar het nieuws over gaat. Je schrijft een kort berichtje over wat er precies op die plek gebeurt. Ook hier kunnen leerlingen weer foto’s, links of video’s toevoegen. Maak het zo compleet als je zelf wilt. Als beheerder kan je verschillende soorten kaarten kiezen.

Kolom – informatie verdelen

Soms wil je een onderverdeling maken in de informatie die op een bord wordt geplaatst, als er in groepjes wordt gewerkt bijvoorbeeld. In dit geval gebruik ik graag de stijl ‘Kolom’. Als leraar kan je kolommen aanmaken en benoemen. De leerlingen plaatsen berichten in de kolom van hun groepje.

Hierboven een voorbeeld van een bord wat wij hebben gebruikt in de verrijkingsklas. Elk groepje onderzocht een eigen kunstenaar, dus was het bord verdeeld in kolommen met elk een kunstenaar. Leerlingen plaatsten informatie in de kolom van hun groepje en konden zo als groep onderzoek doen en ook de bijdragen van groepsgenoten lezen. Dit vergroot een gevoel van groepsverantwoordelijkheid voor de opdracht, ook heb je als leraar heel veel inzicht in het proces van de leerlingen.

Privacy en delen

Allemaal leuk en aardig, maar ik kan me voorstellen dat je liever niet wil dat jouw borden door iedereen bekeken kunnen worden. Gelukkig kan je per bord zelf bepalen wie het mag bekijken en op welke manier. Zo kan je voor ‘alleen lezen’ kiezen of voor ‘lezen en bewerken’. Ook kan je een wachtwoord toevoegen aan het bord als extra beveiliging.

Borden kan je delen via de url (link) van de pagina of via een QR code die gescand kan worden met een smartphone of tablet. Meer hierover weten? Meester Sander vertelt je in zijn video over de opties omtrent privacy en het delen van je borden.

De voordelen van Padlet op een rijtje

  • Zorgt voor grote betrokkenheid bij leerlingen
  • Interactieve vorm van onderwijs
  • Stimuleert creativiteit en digitale vaardigheden
  • Veel verschillende opties in stijl en opmaak
  • Zelf bepalen wie jouw bord ziet
  • Inzicht in proces en behalen van de leerdoelen

Aan de slag!

Nu je de basics van Padlet kent zou ik gewoon eens een kijkje gaan nemen op de website . Er zijn zoveel verschillende opties en mogelijkheden, de kansen liggen voor het oprapen! Zet Padlet in als evaluatie of controle van het lesdoel, gebruik het als interactieve introductie: alles kan. Je hoeft alleen nog maar te beginnen. Deel je je ervaringen met mij? Dat vind ik altijd leuk om te horen.


TED-Talk: Elk kind heeft een held nodig, juist nu.

”We know why kids don’t learn. But one of the things that we never discuss, or we rarely discuss, is the value and importance of human connection. Relationships!’

Ik ben een groot fan van TED-talks. In deze relatief korte video’s leer ik van experts hoe geweldige leidinggevenden inspireren tot actie, ze leggen mij uit hoe het brein verliefd wordt of waarom we lachen. Eén van de eerste TED-talks die ik ooit keek was die van Rita Pierson. Niet één, niet twee, maar liefst drie keer bekeek ik de video. Kippenvel op mijn armen; deze vrouw vatte in 7 minuten en 48 seconden precies samen waar ik als PABO student zoveel moeite mee had: het opbouwen van een relatie met de leerlingen. Elke leerling proberen te begrijpen en vanuit dit begrip handelen en reageren op wat zij doen.

Maar wie is Rita Pierson dan?

Nee, ik had ook nog nooit van Rita Pierson gehoord. Niet vreemd, want Rita was een hele ‘gewone’ lerares uit Amerika. In 1972 volgde ze het pad van haar ouders en grootouders naar een carrière in het onderwijs. Ze werkte o.a. in het basis-en speciaal onderwijs, ze was IB’er en adjunct directeur. In al deze functies werd ze volgens collega’s op de website van TED ”Gekenmerkt door een speciale energie – een wens om al haar leerlingen te leren kennen en hen te laten zien hoe belangrijk ze zijn. Ze wilde hen ondersteunen in hun groei, al was het maar een klein beetje”. De laatste jaren van haar leven gaf Rita workshops en seminars aan duizenden onderwijsprofessionals. De focus lag in deze lezingen altijd op verwaarloosde groepen waar volgens haar te weinig aandacht aan besteed werd. Ik was eruit: deze vrouw was mijn nieuwe held.

”James Comer says that no significant learning can occur without a significant relationship. George Washington Carver says all learning is understanding relationships. (…) I think Stephen Covey had the right idea. He said you ought to throw in a few simple things, like seeking first to understand, as apposed to being understood. ”

Rita Pierson gebruikt de kennis van onderwijskundigen in combinatie met haar eigen ervaring om een punt te maken. Namelijk dat er een relatie nodig is om überhaupt tot leren te komen. De naam van Stephen Covey laat bij mij een belletje rinkelen maar ik kan hem niet plaatsen. Wie is deze man en waarom heb ik zijn naam nooit langs horen komen in de colleges van onderwijskunde?

Wat blijkt; Stephen Covey is één van de zogeheten goeroes op het gebied van effectiviteit en leiderschap. The more you know. Geen onderwijskundige dus, al gaf hij wel een aantal jaar les aan de Universiteit van Utah. Later schreef hij zijn meest bekende werk: The Seven Habits of Highly Effective People, waarin hij zeven gewoontes uiteenzet die volgens hem ten grondslag liggen aan succes. De Nederlandse vertaling heeft als titel het woord people vervangen door ‘leiderschap’. Ik vraag me af waarom, ligt de focus in het boek meer op leiderschap dan de Engelse titel doet vermoeden? Ik bedenk me dat het citaat wat Rita in haar TED-talk geeft, over begrijpen boven begrepen worden, natuurlijk ook van toepassing kan zijn op leiderschap in het bedrijfsleven. Enfin, ik heb het boek gekocht, dus zeg ik voor nu: to be continued.

Terug naar Rita

”I gave them a saying to say: ‘I am somebody, I was somebody when I came, I’ll be a better somebody when I leave. I am powerful and I am strong. I deserve the education that I get here. I have things to do, people to impress and places to go.’ You say it long enough, it starts to be a part of you.”

Toen ik voor de eerste keer naar de video van Rita keek vond ik de relatie waarover zij sprak een doel; iets wat ik wilde kunnen. Haar voorbeelden vond ik inspirerend, nu vind ik ze activerend. In een tijd waar kinderen de normale routine kwijt zijn geraakt door de maatregelen omtrent het Coronavirus, hebben zij stabiele en sterke relaties nodig. Met familie en vrienden, maar ook zeker met mij als leraar. Het krijgen van zo’n relatie kan soms onmogelijk lijken, maar niks is minder waar. Rita geeft een praktisch voorbeeld, gewoon als opfrisser: als een kind 18/20 sommen fout heeft, schrijf dan niet ’18 fout’ op zijn blad. Maar een 2 en een smiley!

”I said: ‘You got two right, you didn’t miss them all! And when we review this, won’t you do better?’ He said: ‘Yes ma’am, I can do better. You see, -18 sucks all the life out of you. But +2 said: ‘I ‘aint all bad.’ ”

Kijken naar wat er goed gaat en daarna pas naar wat er beter kan. Kinderen de tijd geven en een stabiele omgeving om in te werken en groeien; simpele maar effectieve dingen waar ik vanaf 11 mei nóg meer aandacht aan wil gaan besteden. De afgelopen weken van thuisonderwijs hebben mij laten zien hoe fijn ik het vind om met mijn leerlingen te zijn. Om met ze te kletsen, gewoon over de kleine dingen. Om ze aan te moedigen wanneer ze denken dat iets niet gaat lukken, en zichzelf het tegendeel te zien bewijzen. Het goede voorbeeld en vertrouwen geven. Rita herinnert mij aan het belang van al deze dingen en drukt me op het hart om hiermee door te gaan. Juist nu. Doe je mee?

Beluister de TED-Talk van Rita Pierson hier!