Boekreview: Juf Naomi klapt uit de school: een (h)eerlijk onderwijsboek

Eens in de zoveel tijd komt er een boek langs waar je naar uitkijkt. Een boek waar je een vroege aankondiging van langs ziet komen, waarna je snel doorleest om te kijken of er al een datum van uitgave bekend is. Voor mij was dat het boek van Naomi Smits: ‘Juf Naomi klapt uit de school’. Ik ken haar columns die ze schreef voor Trouw, waarin zij een liefdevolle maar kritische blik op het onderwijs wierp. Ik hoopte dat ze dit zou voortzetten in haar boek. En deze week was het dan eindelijk zo ver! Het inmiddels bekende bruine pakketje van Uitgeverij Pica is altijd leuk thuiskomen, maar nu zeker. Ik zette een flinke pot thee en settelde mij, gewapend met een notitieblokje, op de bank. In een aantal uur was het boek uit. Als een Netflix-serie waarbij je na iedere aflevering denkt: ‘Nog eentje dan’.

Niet evidence-based

Ik lees graag vakliteratuur waar de theorie, het liefst onderbouwd met resultaten van wetenschappelijk onderzoek, gekoppeld wordt aan de praktijk. Ik moet dan ook toegeven dat ik een beetje schrok toen ik in het voorwoord las dat het boek, in Smits’ woorden; ‘niet evidence-based was maar experience-based‘. Een onderwijsboek zonder enige wetenschappelijke onderbouwing? Maar ik hóú van de onderbouwing, van de ‘waarom’ achter het ‘hoe’. Help, was dit boek wel iets voor mij? Ik besloot het boek niet al na het voorwoord op te geven, gelukkig niet. Want een experience-based boek blijkt mij evengoed aan het denken te kunnen zetten als mijn geliefde evidence-based vakliteratuur.

Geen typisch onderwijsboek

Smits’ boek voelt als een gesprek aan de keukentafel. Alsof je een fijne onderwijscollega na lange weer terugziet, en zij haar verhaal van de afgelopen jaren uit de doeken doet. Ondertussen praten jullie bij over alle actuele onderwerpen die spelen in en rondom het onderwijs. Want dat zijn er nogal een paar. Smits gebruikt haar professionele en persoonlijke verhaal als kapstok om onderwijskundige thema’s als de werkdruk, het lerarentekort of het niveau op de PABO aan op te hangen. Ervaringen worden gedeeld, tips worden uitgewisseld. Af en toe staat er een voetnoot onderaan de pagina, met een verwijzing naar een blog van een collega en zijn of haar ervaringen. En nee, er komen geen wetenschappelijke bronnen aan te pas. Maar dat stoort niet, want Smits is als leerkracht aan het woord. Er spreekt geen onderzoeker of onderwijswetenschapper, maar een leraar met liefde voor het vak. Want dat is het: een vak. En een vak kan je leren, met vallen en opstaan. Dit proces beschrijft Smits met een altijd nuchtere blik en vlotte schrijfstijl die ervoor zorgt dat het boek leest als een trein.

Mini cursus ‘mindset voor de leerkracht’

Wat is een gezonde professionele attitude voor de leerkracht? Hoe houd je je staande als startende leerkracht? Hoe gaan we om met ouders die steeds mondiger lijken te worden? Smits zet in haar boek de antwoorden op een aantal vragen kort uiteen. Ze deelt de tips die haar hebben geholpen in de meer dan tien jaar die zij inmiddels voor de klas staat. Ben je het dan altijd met haar eens? Misschien niet. Sterker nog: ik heb af en toe met opgetrokken wenkbrauwen en een geamuseerd lachje gelezen hoe de Brabantse tekstschrijver (want dat is ze ook) haar mening over bepaalde onderwerpen niet onder stoelen of banken steekt. En juist dat zet je aan het denken.

Smits drukt op een aantal gevoelige punten, zoals de werkdruk bij leerkrachten en de rol die wij hier zelf in spelen. Ze pleit voor meesters in het onderwijs – als ze maar goed zijn – en maakt vervolgens het bruggetje naar de verbeterpunten voor de PABO. Ondertussen is in het gehele boek een minicursus ‘Mindset voor leerkrachten’ verweven. Want hoe mooi ons vak ook is: je bent niet alleen maar leerkracht. Het is goed om stil te staan bij keuzes die wij als leerkrachten maken en de gevolgen van deze keuzes op onze (mentale) gezondheid en werkplezier. Wat heeft prioriteit en wat is bijzaak? Wat is belangrijk en wat is alleen voor de ‘leuk’? Smits zet de huidige tijdsgeest van het onderwijs vlijmscherp uiteen, met een humoristische ondertoon. Deze kritische kijk op diverse onderwijskundige onderwerpen maakt dat het boek een aanrader is voor veel (bijna) leerkrachten. Misschien leidt het wel tot een kritisch en open gesprek in de teamkamer. Ik geef mijn boek volgende week in ieder geval door aan een collega. Sharing is caring.

‘Juf Naomi klapt uit de school: een (h)eerlijk onderwijsboek’ van Naomi Smits is voor €16,95 verkrijgbaar via o.a. Uitgeverij Pica of de plaatselijke boekhandel (support your locals!)